Հայոց լեզու

Մայիսյան 13-րդ հավաք

Այս տարի Մայիսյան 13-րդ հավաքի իմ առաջին նախագիծը եղավ «Հայ ժամանակակից գրողներ»։ Նախագծի ընթացքում կարդացինք Հրաչյա Սարիբեկյանի պատմվածքներից, քննարկեցինք, վերլուծեցինք, տեղադրեցինք մեր բլոգներում և մայիսի 15-ին կլոր սեղան ունեցանք ավագ դպրոցի ընթերցասրահում։ Հանդիպմանը մասնակցեցին հայոց լեզվի այլ ուսուցիչներ, սովորողներ։ Քննարկման ընթացքում մենք ներկայացրեցինք մեր պատմվածքները, կարծիքները և հարց ու պատասխանի տեսքով ամփոփեցինք քննարկումը։ Քննարկումն անցավ արդյունավետ։ Ահա իմ նյութը՝ «Երկվորյակների արևը»։ Մայիսի 16-ին նույնպես մասնակցեցինք քննարկման, բայց այս անգամ թեման «Ճամփորդությունը՝ սովորողի անընդհատ զարգացման գործիք» էր։ Քննարկման ընթացքում բոլորը ներկայացրեցին իրենց կարծիքները ճամփորդության մասին։ Գրեթե բոլորը` նաև ես համաձայն էին այն մտքին, որ ճամփորդության ընթացքում սովորողը զարգանում է, փոխում է իր աշխարհայացքը, շատ ընկերներ ձեռք բերում և ծանոթանում շատ մարդկանց հետ։ Մայիսի 17-ին «Երևան 2800» նախագծի ընթացքում փոքր խմբով գնացինք Աջափնյակ համայնք և այցելեցինք տարբեր դպրոցներ, տեսանք այդ շրջանի կանաչապատ տարածքները և արձանները։ Այցելեցինք 5-6 դպրոց, բոլոր դպրոցներում մեզ ջերմ ընդունեցին, միայն մի դպրոցում թույլ չտվեցին։ Այդ օրը ես ևս մեկ անգամ հասկացա, որ մեր դպրոցից լավը չկա։ Մայիսի 18-ին «Կրթական կամուրջներ» նախագծի շրջանակներում Գյումրիից մի մեծ խումբ սովորողներ իրենց ուսուցչի հետ եկան մեր դպրոց։ Մենք դիմավորեցինք նրանց, շրջեցինք դպրոցով՝ դասասենյակներով, լաբարատորիաներով, մարզական ակումբներով։ Այնուհետև մասնակցեցինք Հայ֊վրացական տոնախմբությանը, այցելեցինք Արևելյան դպրոց։ Եվ իհարկե վերջում մասնակցեցինք մեդիաուրբաթին։ Եվ մայիսի 19-ին մեզ ամենահետաքրքիր և ուրախ տրամադրությունով լի օրն էր սպասվում։ «Ջանգյուլում կամ Համբարձման տոն» նախագծի ընթացքում մի խումբ սովորողներով տիկին Ելենայի ուղեկցությամբ ճանապարհ ընկանք դեպի Ծաղկեվանք։ Ուրախ տրամադրությամբ հասանք և սկսեցինք մեր քայլքը։ Պարելով, երգելով բարձրանում էինք և վերջապես հոգնած հասանք վանքը։ Վանքի ներսում պատարագ էր, այդքան ժանանակ չունեինք, որ ամբողջ ընթացքին մասնակցեինք, բայց ինչքան կարող էինք մասնակցեցինք։ Հետո Սուրբ Վառվառա կույսի արցունքներից ջուր վերցրեցինք և գնացինք ծաղիկ հավաքելու։ Շատ ծաղիկներ հավաքեցինք, նկարվեցինք այդ գեղեցիկ վայրում և շարժվեցինք Կարբիի ձոր։ Այնտեղ Քասախ ձորի ափին նստեցինք հանգստացանք, երգեցինք։ Մեզ սպասում էր Մուղնիի եկեղեցին։ Շտապեցինք եկեղեցի, բակում խաղեր խաղացինք և քանի որ արդեն ուշ էր վերադարձանք Երևան։ Այսքանը այս տարվա իմ Մայիսյան 13-րդ հավաքի մասին:

 Թողնել մեկնաբանությունՄայիսյան 13-րդ հավաք

Թագավորի նոր հագուստը 

(Փոխադրություն)

Կար մի թագավոր, որը շատ էր զգեստեր սիրում և ամբողջ փողը հագուստի վրա էր ծախսում մի անգամ թագավորություն եկան երկու խաբեբաներ ջուլհակներ որոնք վստահեցնում էն  թագավորին որ կարող են մի հագուստ կարել, որը չէն տեսնի միյաին հիմարները և այն մարդիկ ովքեր արժանի չեն իրենց պաշտոնին նրանք թագավորից ուզեցին փող և ոսկե թելեր: Թագավորը ուղարկեց իր ամենա ազնիվ և վստահելի ծառային, որպիսի նա տեսնի հագուստը երբ նա գնում է ոչինչ չի տեսնում բայց ասում է, որ հագուստը շատ լավն է խաբեբաները փող են ուզում և ոսկի գործը շարունակելու համար: Նրանք շարունակում էն գործը երբ պատրաստ է լինուն խաբեբաները բերում և ցույց էն տալիս հագուստը թագավորին նա չի տեսնում և մտքում ասում է թե միթե արժանի չե իր պաշտոնին: Խաբեբաները ցույց էն տալիս նոր հագուստը բայց ոչոք չի տեսնում :Թագավորը հանում է իր հագուստ և հագնում խաբեբաների իբրև կարածը երբ նա իջնում է այգի, որ բոլորին ցույց տա մարդիկ ասում էն շատ լավն է թագավորի նոր հագուստը բայց մի երեխա բղավում է, որ նա մերկ է այդ ժամանակ բոլորը ասում էն  ճիշտ է: Թագավորը մտածում է որ նրանք ճիշտ էն բայց շարունակում է զբոսնել:

Ուսումնական մարտ

Գործնական քերականություն

1.Ըստ տրված կաղապարների, բարդ նախադասություններ կազմի՛ր:

Ե՛վ  Կարենը և՛Արսենը ընդունել էին մրցույթի պայմանները:

Ոչ մեկը–  ոչ մյուսը  չզիջեցին

Թե՛աղջիկը–թե՛տղան համաձայն էին ամուսնության:

Կա՛մ Պողոսը կա՛մ Պետրոսը պետք է հաղթեն մրցույթում:

2.Տեքստը մեկ նախադասությամբ փոխադրի´ր:

Սըր Ուոլթըր Ռլեյնը (անգլիացի պետական գործիչ և ծովագնաց) Ամերիկայից Անգլիա բերեց երկու բույս՝ կարտոֆիլն ու ծխախոտը: Հավանաբար, նա Անգլիայում առաջին ծխողն է եղել:
Մի երեկո, երբ աշխատասենյակում նստած իր ծխամորճն էր ծխում, հայտնվեց ծառան՝ մի նամակ ձեռքին: Վերջինս ծխող մարդ երբեք չէր տեսել և կարծես, թե տերն այրվում է: Նա նամակը գցեց և ահաբեկված դուրս վազեց՝ գոռալով.
-Տերս այրվում է, տերս այրվում է, ծուխը դուրս է գալիս նրա քթից ու բերանից:
Հետո շտապ մի դույլ ջուր բերեց և տիրոջ վրա լցրեց: Վերջինս չհասցրեց անգամ բացատրել, թե  ի´նչ է իր ձեռքինը:

Անգլիացի պետական գործիչ և ծովագնաց Սըր Ուոլթըր Ռլեյնը , ով Ամերիկայից Անգլիա բերեց երկու բույս` կարտոֆիլն ու ծխախոտն, իր համար հանգիստ նստած ծխամորճն  էր ծխում, երբ հայտնվեց    ծառան `մի նամակ ծեռքին, և քանի որ վերջինս երբեք  ծխող մարդ չէր տեսել` կարծեց թե տերը այրվում է և նամակը գցելով ահաբեկված դուրս վազեց գոռալով, որ տերը այրվում է և մի դույլ ջուր բերեց ու լցրեց տիրոջ վրա, իսկ տերը չհասցրեց անգամ բացատրել,  թե ինչ է իր ձեռքինը:

3.Կետադրի՛ր նախադասությունները:
Հույները ծովերի աստված Պոսեյդոնին եզ էին զոհաբերում, որպես ջրային տարերքի հզորության խորհրդանիշ:
Քարակերտ ու կղմինդրածածկ փոքրիկ տունը, որպես շքեղ ապարանք, առանձնանում էր գյուղի խարխուլ տների մեջ:
Նկարահանող խցիկի մոտ անփույթ կանգնած էր Ջեկը`իբրև իր արժեքն իմացող անփոխարինելի օպերատոր:
Տուփից ուղիղ դեպի կինը դուրս թռավ թունավոր կանաչ օձը` իբրև դիպուկ նետված փետտրագնդակ:
Իբրև սուրացող շնաձկանը կպած խխունջներ` կառչել էինք վազող կենդանուց:
Լեռների ու բլուրների մեծ մասը ,որպես հրաբխային ժայթքման զավակներ, վեր են նետված ստորերկրյա հզոր ուժերի կողմից:

4.Ընդգծված բառերն ու բառակապակցություններըուղղի՛ր:                                                                                                                                                               

Բացի աղջիկը, բոլորն ուզում էին ուրիշ քաղաք տեղափոխվել:  Բացիաղջկանից, բոլորն ուզում էին ուրիշ քաղաք տեղափոխվել:
Սիրահարված եմ ձեր երկրի վրա:  Սիրահարված եմ ձեր երկրին:
Հալվում, մաշվում էր հարազատ տան ու ընկերների կարոտով:   Հալվում, մաշվում էրհարազատ տան ու ընկերների կարոտից:
Կարոտում էր անգամ իրենց փողոցի ծառերը:  Կարոտում էր անգամ իրենցփողոցի ծառերին:
Ի՞նչ է նշանակում ընկերությունը դավաճանել:  Ի՞նչ էնշանակում ընկերությանը դավաճանել:

Խոսքը վերաբերվում է քեզ ու քո ցանկություններին:  Խոսքը վերաբերում է քեզ ուքո ցանկություններին:
Ինչպե՞ս ես վերաբերում նրանց:  Ինչպե՞ս ես վերաբերվում  նրանց:
Քույրս երրորդ դասարան է:  Քույրս երրորդ դասարանում է:
Բաժակը ձեռքն էր, որ մտավ:  Բաժակը ձեռքին էր, որ մտավ:
Մարսը աղքատ է ջրով:  Մարսը աղքատ է ջրից:
Շատ լավ է տիրապետում անգլերենը:  Շատ լավ է տիրապետում անգլերենին:
Բացի դա, ազատ ժամանակն ու արձակուրդն անցկացնում էր պրոֆեսորին ոչ սազական եղանակով: Բացի այդ, ազատ ժամանակն ու արձակուրդն անցկացնումէր պրոֆեսորին ոչ սազական եղանակով:
Մուգ ակնոցներիդ պատճառով աչքերդ չեմ տեսնում:  Մուգ ակնոցիդ  պատճառով աչքերդ չեմ տեսնում:

5.Սխալ կազմված բայաձևերը ճշտի՛ր:

Ինչ-որ մութ մարդկանց հետ էր կապնվել:  Ինչ–որ մութ մարդկանց հետ էր կապվել:
Տղաները վիճվում էին բակում, ու վեճը կատակի նման չէր:  Տղաները վիճում էինբակում, ու վեճը կատակի նման չէր:
Դեռ շատ կտուժվես՝ ինձ չլսելով:  Դեռ շատ կտուժես՝ ինձ չլսելով:
Խոսքս քեզ չի վերաբերվում:  Խոսքս քեզ չի վերաբերում:

6.Փակագծերում տրված բայը պահանջված ձևով գրի՛ր:

Պարզվում է, որ մարդու առողջական վիճակը նախ և առաջ (կախվել) է մարդկային հարաբերություններից: Նախանձը, օրինակ, ոչ միայն որդի նման (կրծել) մարդու հոգին և (տակնուվրա անել) էությունը, այլև (առաջացնել) ստամոքսի խոց ու արյան ճնշման հիվանդություններ: Ահա թե ինչու են ասում. «Եթե (չցանկանալ) տառապել, մի՛ նախանձիր»: Զրպարտությունը, վիրավորանքը, շողոքորթությունը, անտաշ վերաբերմունքն ու հայհոյանքը նիկոտինի ու ալկոհոլի նման (թունավորել) նաև մարդու օրգանիզմը:
Երկրում առաջին ծխողները եգիպտական փարավոններն (լինել):
Մ.թ.ա. երկրորդ հազարամյակին վերաբերող մի թանգարանում հնագետները ծխելու հարմարանքներ (գտնել):Սենյակները ներկելիս պատուհաններն ու դռները փակ պիտի լինեն, որովհետև միջանցիկ քամին ու խոնավ օդը չեն թողնում, որ ներկը հավասարապես (չորանալ):

Պարզվում է, որ մարդու առողջական վիճակը նախ և առաջ կախված է մարդկայինհարաբերություններից: Նախանձը, օրինակ, ոչ միայն որդի նման կրծում է մարդուհոգին և տակնուվրա անում էությունը, այլև առաջացնում ստամոքսի խոց ու արյանճնշման հիվանդություններ: Ահա թե ինչու են ասում. «Եթե  չես ցանկանում տառապել, մի՛ նախանձիր»: Զրպարտությունը, վիրավորանքը, շողոքորթությունը, անտաշ վերաբերմունքն ու հայհոյանքը նիկոտինի ու ալկոհոլի նմանթունավորում  են նաև մարդու օրգանիզմը:Երկրում առաջին ծխողները եգիպտական փարավոններն եղել:Մ.թ.ա. երկրորդ հազարամյակին վերաբերող մի թանգարանում հնագետներըծխելու հարմարանքներ են գտնել:  Սենյակները ներկելիս պատուհաններն ուդռները փակ պիտի լինեն, որովհետև միջանցիկ քամին ու խոնավ օդը չեն թողնում, որ ներկը հավասարապես չորանա:

7.Ավելորդ բառերը գրի՛ր և նախադասություններն ուղղի՛ր:
Հավանաբար հաջողությամբ կպսակվի նախարարի այս նոր ձեռնարկը երևի:  Հավանաբար նախարարի այս նոր ձեռնարկը կպսակվի հաջողությամբ:

Սրա հիման վրա կլինի հիմքը:  Դրա հիման վրա կլինի հիմքը:
Մի հատ լուրջ հակաճառություն ունեմ: Մի լուրջ հակաճառություն ունեմ:
Դուք չափազանցացնում եք վտանգը:  Դուք չափազանցնում եք վտանգը:

Խոսքը գնում է նրա մասին:  Խոսքը վերաբերում է նրան:

Ի՞նչ բան է հարբուխը:  Ի՞նչ է հարբուխը:
Ի՞նչ բան են մթնոլորտային ճակատները:  Ի՞նչ են մթնոլորտային ճակատները:
Հաճելի տեսք չի թողնում: Հաճելի տպավորություն չի թողնում:
Հեռախոսը դա շքեղություն չէ:  Հեռախոսը  շքեղություն չէ:

Դու անպայման մեծ հաջողության կհասնես երևի:  Դու անպայման մեծհաջողության կհասնես:

-Բանն ինչո՞ւմն է,- հարցրեց ոստիկանը:  –Ի՞նչ է պատահել,- հարցրեց ոստիկանը:

8.Պատմությունը դարձրո՛ւ ներկա ժամանակով: Տրված և ստացվածտեքստերում ո՞ր նախադասությունները լրիվ համընկան:
            Մեր կապիկը մի աֆրիկացուց էինք ձեռք բերել, որը վառ անհատականությամբ ու յուրահատուկ հումորով օժտված մի էակ էր: Ամեն օր նրան դուրս էինք տանում ու կապում ծառին: Առաջին երկու օրը խելոք նստում էր տան մուտքի մոտ, ու նրա կողքով չընդհատվող հոսանքով անցնում էին որսորդները, մեզ սննդամթերք բերող պառավ կանայք, խումբ-խումբ վազում էին խխունջներ ու միջատներ բերող փոքրիկ տղաները: Մենք ենթադրում էինք, որ այդ անդադար շարժումը կզվարճացնի ու կհետաքրքրի կապիկին: Այդպես էլ եղավ: Նա շատ շուտ գլխի ընկավ, որ պարանի երկարությունն իրեն թույլ է տալիս թաքնվել բակի դռնակի մոտ, և օգտվեց դրանից: Հենց որ ոչինչ չկասկածող մի աֆրիկացի բակ էր մտնում, կապիկն իսկույն դուրս էր ցատկում դարանից ու բռնում խեղճի ոտքը: Հետն էլ այնքան սոսկալի ճղճղոց էր գցում, որին նույնիսկ ամենապինդ նյարդերն ունեցող մարդը չէր դիմանում:

Մեր կապիկին մի աֆրիկացուց ձեռք բերեցինք, որը վառ անհատականությամբ ույուրահատուկ հումորով օժտված էակ է: Ամեն օր նրան դուրս ենք տանում ուկապում ծառին: Առաջին երկու օրը խելոք նստում էր տան մուտքի մոտ, ու նրակողքով չընդհատվող հոսանքով անցնում են որսորդները, մեզ սննդամթերք բերողպառավ կանայք, խումբ–խումբ վազում են խխունջներ ու միջատներ բերող փոքրիկտղաները: Մենք ենթադրեցինք, որ այդ անդադար շարժումը կզվարճացնի ուկհետաքրքրի կապիկին: Այդպես էլ եղավ: Նա շատ շուտ  գլխի ընկավ, որ պարանիերկարությունն իրեն թույլ է տալիս թաքնվել բակի դռնակի մոտ, և օգտվեց դրանից: Հենց որ ոչինչ չկասկածող մի աֆրիկացի բակ է մտնում, կապիկն իսկույն դուրս է ցատկում դարանից ու բռնում խեղճի ոտքը: Հետն էլ այնքան սոսկալի ճղճղոց էգցում, որին նույնիսկ ամենապինդ նյարդերն ունեցող մարդը չի դիմանում:

9.Բաղադրյալ բառեր կազմի՛ր միայն տրված բառերի արմատներով:
ա) հայրապետ, սահմանազոր, դիմադիր, խաչակնքել, ծանրակշիռ, գլխարկ,
բ) զվարթաբան, ձայնասփյուռ, լուսապսակ, աստղագուշակ, մեղմաշունչ, կանխավճար, բարետես, ժպտալից:

Ա) հայր- ա-պետ հայրություն,  սահման-ա-զոր սահմանային, դիմ-ա դիր դիմային, խաչ-ա-կնքել   խաչել , ծանր-ա-կշիռ  ծանրություն, գլխ-արկ  գլխապտույտ:

Բ) Զվարթ-ա-բան  զվարթություն, ձայն-սփյուռ ձայնային, լույս-ա- պսակ  լուսային, աստղ-ա-գուշակ ասղաբան, մեղմ-ա-շունչ  մեղմօրոր, կանխ-ա-վճար  կանխիկ, բարե-տես  բարություն, ժպտ-ա-լից ժպտադեմ:

10.Պատմությունը շարունակի՛ր:
Տիեզերանավի բոլոր ուղևորներն արդեն տեղերում էին, շարժասանդուղքը հեռացել, դուռն ամուր փակվել էր, և ուղեկցորդուհին թռիչքի մասին էր հայտարարում: Բայց դեռ վախենում էի, որ հանկարծ կզղջան մեզ այդ վտանգավոր թռիչքին թողնելու համար, կիջեցնեն և մեր բոլոր ջանքերն ապարդյուն կանցնեն: Բայց հանկարծ մի ահավոր աղմուկ սկսվեց, նավը ցնցվեց ու թափով պոկվեց տեղից:
Մխրճվում ենք երկնքի մեջ, սլանում ենք դեպի աստղերը:

Մի պահ վախի, հուզմունքի, ուրախության, հպարտության զգացումները  խառնվեցին իրար: Հետո հավաքվեցի, հասկացա ,որ կյանքիս ամենացանկալիերազանքը իրականության է վերածվել: Ես մի խումբ գիտնականների հետ թռչումեմ Մարս հետազոտություններ իրականացնելու:

11.Հոմանիշներից յուրաքանչյուրով նախադասություն կազմի՛ր:
ա) երկարել, ձգվել,

Օրերը երկարել էին:                                                                                                                                                                                                                                                                                                   Ծառն այնպես էր ձգվել, կարծես ուզում էր հասնել արևին:
բ) աղքատ, խեղճ,

Նազարը մի  աղքատ գյուղացի էր:                                                                                                                                                                                                                                                                     Նրա խեղճ կինը երազում էր, որ մի օր էլ իրենք կհարստանան:
գ) գույն, երանգ:

Գույներն արտացոլում են մեր ներաշխարհը:
Ամեն մի ժողովուրդ իր կենցաղի, սովորույթների ու մշակույթի երանգներն ունի:

12.Տրված առածներն ընդգծված բառերի հականիշների օգնությամբ լրացրո՛ւ:
Ամառվա փուշը՝ ձմեռվա նուշն է:                                                                                                                                                                Բարեկամ կորցնելը հեշտ է, գտնելը` դժվար.:
Դուրսը՝ քահանա, ներսը` սատանա:
Գիտունին գերի եղիր, մի’ եղիր անգետին սիրելի:
Գիտունի հետ քար քաշի, անգետի հետ փլավ մի ուտի:                                                                                                                                                         Իր աչքի գերանը չի տեսնում, ուրիշի աչքի շյուղն է տեսնում:

13.Նախածանցն այնպիսի վերջածանցով փոխարինի՛ր, որ բառի իմաստըչփոխվի.
դժգույն, անպոչ, անկուռ (անթև), անքուն, անգլուխ, թողնել:

Դժգույն-գունատ,                                                                                                                               անպոչ-պոչատ,անկուռ-կռնատ, անքուն-քնատ,անգլուխ-գլխատ, թողնել-թողնված:                                                                                                                           

14.Տրված բառերի տարբեր իմաստներով  նախադասություններ կազմի՛ր ևցո՛ւյց տուր, թե ինչ կարող են նշանակել.
Սրի, աղի, մարտ, որդի:

Դանակները պետք է սրել: Մսրա Մելիքին չհաջողվեց Դավթին իր սրի տակով անցկացնել:

Առանց աղի ուտելիքը անհամ է: Նա աղի արցունք էր թափում:

Մարտը գարնան առաջին ամիսն է:  Մարտի դաշտում թեժ պայքար էր ընդհանում:

Մայիսյան որդերը փչացրել  էին բերքը: Իմ որդին իմ հպարտությունն է:

15.Գծիկները ը կամ ն մասնիկով (հոդով) փոխարինի՛ր:
Ժողովուրդները տարբերվում են իրենց արտաքին տեսքով, լեզվով ու սովորույթներով: Ժողովուրդներն իրենց արտաքին տեսքով, լեզվով ու սովորույթներով են տարբերվում:
Աստղադիտակն դանիացի ապակեգործներն են ստեղծել: Աստղադիտակը ստեղծել են դանիացի ապակեգործները:
Եվրոպացիներն առաջին անգամ արևածաղիկը տեսան մեքսիկական տափաստաններում, երբ հայտնագործեցին Աերիկան: Արևածաղիկն առաջին անգամ եվրոպացիները տեսան մեքսիկական տափաստաններում, երբ հայտնագործեցին Ամերիկան: Եվրոպացիները մեքսիկական տափաստաններում առաջին անգամ տեսան արևածաղիկն ,երբ հայտնագործեցին Ամերիկան:
Գառնիի սյունազարդ տաճարը (մ.թ. 77 թվական) Միհր  աստծո պատվին է ստեղծվել: Գառնիի սյունազարդ տաճարը ստեղծվել է (մ.թ. 77 թվական) Միհր  աստծո պատվին: Միհր աստծո պատվին է ստեղծվել Գառնիի սյունազարդ տաճարը(մ.թ. 77 թվական): Միհր աստծո պատվին Գառնիի սյունազարդ տաճարն է ստեղծվել (մ.թ. 77 թվական):